به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، دانشمندان هنوز علت اصلی بیماری آلزایمر را بهطور کامل مشخص نکردهاند، اما عواملی مانند افزایش سن، ژنتیک، کیفیت خواب، رژیم غذایی و آلودگی هوا میتوانند در افزایش خطر ابتلا به زوال شناختی نقش داشته باشند. اکنون پژوهشگران یک عامل محیطی دیگر، یعنی پرتوهای یونساز، را نیز در ارتباط با این بیماری بررسی کردهاند.
پرتوهای یونساز نوعی از تابش هستند که انرژی کافی برای جدا کردن الکترون از اتمها دارند و در نتیجه میتوانند به سلولها و DNA آسیب بزنند. افراد ممکن است در محیطهای شغلی خاص، سفرهای فضایی یا هنگام انجام برخی تصویربرداریهای پزشکی با این نوع تابش مواجه شوند.
پژوهشگران مؤسسه تحقیقات پزشکی فاینشتاین آمریکا، در مقالهای که در مجله Frontiers in Immunology منتشر شده، بیش از ۱۰۰ مطالعه شامل دادههای انسانی، آزمایشهای حیوانی و مدلهای مولکولی را بررسی کردند.
یکی از یافتههای بررسیشده به یک فراتحلیل شامل ۱۸ مطالعه مربوط میشود. بر اساس این تحلیل، به ازای هر ۱۰۰ میلیسیورت افزایش در مجموع میزان مواجهه با پرتو، خطر ابتلا به زوال عقل حدود ۱۱ درصد افزایش یافته بود. بخشی از افراد بررسیشده نیز در نیروگاههای هستهای یا مراکز فرآوری اورانیوم کار میکردند.
پژوهشگران برای توضیح این ارتباط، یک مسیر زیستی احتمالی را مطرح کردهاند. به گفته آنها، آسیب DNA ناشی از پرتوهای یونساز میتواند واکنش سلولهای ایمنی مغز را تحریک کند. در این شرایط، پروتئینی به نام eCIRP آزاد میشود که ممکن است باعث تغییر شیمیایی در پروتئین «تاو» شود.
تغییر یا فسفریلاسیون غیرطبیعی پروتئین تاو یکی از فرایندهایی است که پیش از شکلگیری تجمعات سمی تاو در مغز بیماران مبتلا به آلزایمر مشاهده میشود.
مطالعات حیوانی نیز نشانههایی در همین جهت نشان دادهاند. برای مثال، موشهایی که علائم مشابه آلزایمر داشتند، پس از قرار گرفتن در معرض پرتو با سرعت بیشتری دچار اختلال عملکرد مغز شدند. در مطالعات انجامشده روی میمونها نیز ارتباط میان تابش و آسیب به برخی پروتئینهای ساختاری مغز مشاهده شده است.
پژوهشگران همچنین احتمال میدهند eCIRP بتواند با ایجاد التهاب، آسیب به بخشهای تأمینکننده انرژی سلولها و محدود کردن تولید نورونهای جدید، به روند افت عملکرد مغز کمک کند.
با وجود این یافتهها، محققان تأکید دارند که هنوز نمیتوان گفت قرار گرفتن در معرض پرتوهای یونساز مستقیماً باعث آلزایمر میشود. بخش قابلتوجهی از مطالعات بررسیشده با میزان تابشی سروکار داشتهاند که بسیار بیشتر از میزان مواجهه معمول افراد در زندگی روزمره است.
بنابراین، این پژوهش به معنای آن نیست که انجام یک تصویربرداری با اشعه ایکس باعث ابتلا به آلزایمر میشود. برای بررسی این ارتباط در دوزهای پایینتر و مشابه مواجهه معمول انسانها، به مطالعات جدید نیاز است.
پژوهشگران معتقدند بررسی دقیقتر رابطه میان eCIRP و پروتئین تاو میتواند مسیر تازهای برای شناسایی نشانگرهای زیستی یا توسعه روشهای احتمالی پیشگیری و درمان بیماریهای مرتبط با زوال شناختی ایجاد کند.
نتایج این بررسی در مجله Frontiers in Immunology منتشر شده است.
۲۲۷۲۲۷
